vrijdag 28 februari 2014

Oefenen voor een andere tijd Oss zondag 25 mei 2014

Op zondag 25 mei wordt in en rondom de bibliotheek Oss de (eerste) Oefen-bijeenkomst van de gemeente Oss gehouden. Van twaalf tot vijf uur 's middags kunt u kennis maken met uiteenlopende mensen, bedrijven, instellingen en organisaties die op hun manier aan het oefenen zijn voor een andere tijd.

Deze Oefen-bijeenkomst is de eerste die door de bibliotheken in Noord Oost Brabant wordt georganiseerd. In 2014 en 2015 zullen andere bijeenkomsten worden georganiseerd. Klik hier voor een achtergrondartikel.

25 mei - Cultureel Uitje Oss
Op deze zondagmiddag organiseren de samenwerkende culturele instellingen in Oss voor de eerste keer dit festival. Het wordt als volgt aangekondigd:
Met de organisatie van 'Cultureel Uitje Oss' hebben de culturele instellingen de krachten gebundeld. Muzelinck Centrum voor de Kunsten, Theater De Lievekamp, Bibliotheek Oss, Cultuurpodium De Groene Engel, Museum Jan Cunen, Stadsarchief Oss en Verenigd Oss laten op zondagmiddag 25 mei iedereen kennismaken met uiteenlopende vormen van kunst en cultuur. Door het gevarieerde programma-aanbod is 'Cultureel Uitje Oss' een nieuw evenement voor zowel kinderen als volwassenen. Het programma speelt zich af in de deelnemende instellingen, maar ook daarbuiten.

De bibliotheek presenteert haar aandeel als volgt:
De Bibliotheek Oss richt zich deze middag op de toekomst en haalt de buitenwereld binnen: samen 'Oefenen voor een andere tijd’. De maatschappij is aan het veranderen. Overal om ons heen zien we van onderaf initiatieven en veranderingen opkomen. Op zondag 25 mei kunnen zoveel mogelijk mensen kennis maken met vernieuwende initiatieven die in Oss spelen of gaan spelen.

Het programma
Op dit moment wordt het programma samengesteld. Mocht u interesse hebben om als 'oefenaar' mee te doen dan gelieve dit formulier in te vullen. We nemen daarna contact met u op om de mogelijkheden om aan deze dag deel te nemen te bespreken.


(woensdag 19 maart 2014)
Hans van Duijnhoven

Oefenen voor een andere tijd in Noord Oost Brabant

De openbare bibliotheken in de regio Noord Oost Brabant werken nauw samen. Het gaat om veertien bibliotheken in vijf gemeentes: Bernheze, Landerd, Oss, Uden en Veghel. Deze bibliotheken zijn vooral actief binnen hun eigen gemeentegrenzen maar ondernemen gezamenlijk uiteenlopende activiteiten die te maken hebben met leesbevordering, mediawijsheid en zijn - zoals onlangs econoom Henk van Tuinen onlangs formuleerde - doorlopend bezig "mensen te voeden met de dilemma's waar we voor staan". In dat verband werken we al vele jaren met een jaarthema. Dat een jaar lang vanuit verschillende kanten wordt belicht. En we zetten verschillende vormen in: lezingen, tentoonstellingen, workshops, debatten, een quiz enzovoorts. Het is een thema waaraan veel aspecten zitten en dat gedurende langere tijd 'mee' kan. Het is in onze ogen ook een thema waarover burgers zich zouden moeten willen informeren, om een gefundeerd standpunt te kunnen innemen. Waarover ook veel wordt gepubliceerd. Het is een thema dat velen van ons raakt; of zal raken.

Oefenen voor een andere tijd
In onze ogen verwoordt deze zin wat we in onze samenleving aan het doen zijn. Of gaan doen. We zitten midden in een transitie van een oud naar een ander, nieuw model. Overal zie je onrust, fricties, schuivende panelen, mensen die begonnen zijn om bepaalde 'dingen' anders te gaan doen. En - een belangrijk kenmerk - ze doen dat niet omdat ze daartoe van 'hogerhand' een opdracht hebben gekregen. Integendeel, vaak beginnen ze aan 'hun ding' omdat ze niet langer willen wachten op die 'hogere machten'; die té lang talmen, uitstellen.
Klik hier voor een langer artikel over onze tijdgeest.

Oefenen voor een andere tijd in Noord Oost Brabant
De afgelopen maanden hebben verschillende sprekers zich over dit jaarthema uitgesproken. En zullen nog meer interessante sprekers worden uitgenodigd. Sinds kort afficheren we deze sprekers over dit Oefenen voor een andere tijd als kantelcolleges. Een knipoog naar hoogleraar transitiekunde Jan Rotmans, die het woord kantelen vaak gebruikt.
De samenwerkende bibliotheken hebben zich voorgenomen om aan individuen, bedrijven, instellingen en organisaties uit de vijf gemeentes die 'aan het oefenen zijn voor een andere tijd' een podium aan te bieden. Om zich op een nader af te spreken moment te presenteren aan de lokale gemeenschap. Deze vijf bijeenkomsten zullen in alle gemeentes een andere invulling en karakter krijgen. Dat is niet toevallig zo. Een belangrijk kenmerk van deze trend is dat de veranderingen vooral van onderaf zullen komen. Weinig tot geen sturing vanuit een landelijk bureau of instelling. Daardoor is er veel diversiteit. En dat zal zichtbaar zijn in alle gemeentelijke bijeenkomsten.

Doet u mee?
Indien u zich in bovenstaande zinnen herkent en meent dat u zich tijdens een gemeentelijke oefen-bijeenkomst zou willen presenteren dan verzoeken we u een kort formulier in te vullen. Vervolgens nemen we met u contact op om de mogelijkheden te bespreken. Gelieve ook dit formulier te gebruiken als u meer wilt weten over dit thema, zonder dat u al weet of u mee wilt of kunt doen.

Klik hier voor de eerste Oefen-bijeenkomst in de gemeente Oss

(woensdag 19 maart 2014)
Hans van Duijnhoven

Homepage Oefenen voor een andere tijd Oss

Via deze pagina kunt u doorklikken naar alles wat te maken heeft met 'het oefenen' in de gemeente Oss.

Cultureel Uitje Oss

Op 25 mei vond in en rond de bibliotheek Oss het evenement Oefenen voor een andere tijd Oss plaats, onderdeel van het Cultureel Uitje Oss.
De aankondiging: Oefenen voor een andere tijd Oss zondag 25 mei 2014     
Een terugblik:


Osse oefenaars

Hieronder verzamelen we initiatieven waarbij Ossenaren (particulieren en bedrijven) zich bezig houden met oefenen voor een andere tijd. Wie hier in een andere context mee bezig is, willen we dan ook graag vragen zich te melden.
Bedrijven met een * achter hun naam presenteerden zichzelf op 25 mei 2014 tijdens het Cultureel Uitje Oss bij de bibliotheek.

Appeltje Eitje Oss
BergbOss *
BioQuisine
Bizztopia
Bloesem Theehuis
Brabantse Bonenburger
Buurkracht Ruwaard
Buurtzorg Oss *
Dalco Food
Dome-X
e2empower *
Ecodome *
Energie Coöperatie Oss *
Genoeg *
ITC Holland Transport
Kaal Masten
Kringloopbedrijf Oss
Kwartiermakers Oss *
Landerij VanTosse *
Landwinkel Spierings
Natuurwinkel Jorg Bongers
Paddestoelenkwekerij Van de Vorle
De postBode
Platform Millenniumdoelen Oss *
Repaircafé Oss  
Ruilkring Oss *
Ruilwinkel Oss *
Speciaalbierbrouwerij Oijen
Spectro
Stichting Culage *
Streek-zorgboerderij Duurendseind
Tuinderij 't Tuureind
Voedingspraktijk Eten & Weten
Wafel en Co
Wat de pot schaft
Zorgcoöperatie "Het Land van Herpen" *
4PURE 

Meer informatie

Klik hier voor de startpagina Oefenen voor een andere tijd in Noord Oost Brabant met informatie over de achtergronden van dit project

Homepage Oefenen voor een andere tijd Landerd

Vanuit hier kunt u doorklikken naar artikelen die te maken hebben met 'het oefenen' in de gemeente Landerd.

Op dit moment (donderdag 20 maart 2014) is nog geen concrete datum gepland.

Toch kunt u zich al aanmelden voor deze bijeenkomst.


Klik hier voor de startpagina Oefenen voor een andere tijd in Noord Oost Brabant met informatie over de achtergronden van dit project

Homepage Oefenen voor een andere tijd Bernheze

Vanuit hier kunt u doorklikken naar artikelen die te maken hebben met 'het oefenen' in de gemeente Bernheze.

Op dit moment (donderdag 20 maart 2014) is nog geen concrete datum gepland.

Toch kunt u zich al aanmelden voor deze bijeenkomst.


Klik hier voor de startpagina Oefenen voor een andere tijd in Noord Oost Brabant met informatie over de achtergronden van dit project.

Homepage Oefenen voor een andere tijd Veghel

Vanuit hier kunt u doorklikken naar artikelen die te maken hebben met 'het oefenen' in de gemeente Veghel.

Op dit moment (donderdag 20 maart 2014) is nog geen concrete datum gepland.

Toch kunt u zich al aanmelden voor deze bijeenkomst.


Klik hier voor de startpagina Oefenen voor een andere tijd in Noord Oost Brabant met informatie over de achtergronden van dit project

Homepage Oefenen voor een andere tijd Uden

Vanuit hier kunt u doorklikken naar artikelen die te maken hebben met 'het oefenen' in de gemeente Uden.

Op dit moment (donderdag 20 maart 2014) is nog geen concrete datum gepland.

Toch kunt u zich al aanmelden voor deze bijeenkomst.
Op Udenaar de Toekomst staan uiteenlopende initiatieven die benaderd zullen worden om hun medewerking te verlenen.

Klik hier voor de startpagina Oefenen voor een andere tijd in Noord Oost Brabant met informatie over de achtergronden van dit project

woensdag 26 februari 2014

Impressie lezing Jan Rotmans

Op dinsdag 25 februari 2014 sprak hoogleraar transitiekunde Jan Rotmans op verzoek van Udenaar de Toekomst en de Noord Oost Brabantse Bibliotheken in theater Markant in Uden. Bibliothecaris Jan de Waal maakte opnamen en stelde onderstaande compilatie samen.


Klik hier voor de powerpoint die Jan Rotmans deze avond gebruikte (83 slides)

 Klik hier voor een artikel over deze avond.

Een zadenkoopman in Uden

"Ben benieuwd naar je verslag!". Zo nam Jan Rotmans rond half twaalf afscheid van theater Markant. Na een geslaagde avond. Een memorabele avond voor Uden en omstreken. Dinsdag 25 februari 2014. Een avond waar een soort zadenkoopman langs kwam. Die drommels goed weet dat er al iets is opgekomen, ontkiemd.

De aanleiding
In januari 2014 vonden twee partijen elkaar die beiden bezig waren (geweest) om hoogleraar transitiekunde Jan Rotmans naar de regio Noordoost Brabant te halen. Waarom? Omdat Udenaar de Toekomst en de bibliotheek het idee hadden dat 'de boodschap' (het zaad) van Jan Rotmans door velen gehoord zou moeten kunnen worden. Meneer Rotmans ging in januari op het verzoek in. Binnen enkele weken waren alle 680 kaartjes weg. We zullen nooit weten of dat ook was gebeurd als we een (bescheiden) entreeprijs hadden gevraagd.

De avond
Hans van Alebeek, de chef van de edities Uden-Veghel en Oss van het Brabants Dagblad, was zo aardig om als gastheer de avond aan elkaar te praten en na de pauze als debatleider te fungeren. Verder speelde het duo Fruits of labour verspreid over de avond enkele nummers. De kern van de avond was een lezing van Jan Rotmans. Die deze avond ook zag als een try-out voor een theatertournee die hij later in het jaar wil organiseren. In de zaal zat - zoals Rotmans aangaf - iemand die deze avond beoordeelde op het 'theatergehalte'. Aan de formule moet ongetwijfeld geschaafd worden maar de powerpoint die hij gebruikte zag er perfect uit. Laten zo! Waarschijnlijk zal die theaterman/vrouw vraagtekens zetten bij de muziek. Is zo'n intermezzo nodig? Dit soort muziek? Is het wellicht beter om ná de lezing het publiek een kwartier vrijaf te geven; voor een drankje, plasje. En na de pauze verder te gaan met een vragenronde. En hoe moet dat proces begeleid worden? Vragen, voor Rotmans en die theaterman/vrouw.

Honger naar analyse, visie, richting
Een ding is wél zeker: er is behoefte aan dit soort bijeenkomsten. Waar sprekers aantreden die inspireren. Een analyse van de samenleving neerzetten die iedereen kan volgen. Vertrouwen uitspreken dat het in the end wel goed zal komen. Maar dat we daar allemaal in onze eigen omgeving iets aan zullen moeten gaan bijdragen. En dat het weinig zinvol is om anderen de schuld te geven van de mess waarin we terecht zijn gekomen.
Een verlangen naar mensen die iets doen wat politici massaal niet doen. Een vergezicht neerzetten. Een stip op de horizon. Weg van een maatschappij waarin het té veel gaat over meten=weten, het 'heilige' financieringstekort, georganiseerd wantrouwen en geloof dat het binnenkort weer de goede kant zal op gaan. "Nog even op de tandjes bijten" en we gaan vrolijk verder met waar we zo rond 2006-2007 waren gebleven. Veel burgers WETEN dat die tijden nooit meer in die vorm terug zullen komen. En lopen massaal weg bij politieke partijen waar men nog steeds in die 'sprookjes' gelooft. Helaas zitten bijna alle partijen in die frame opgesloten. Zijn er wel veel zogenaamde protestpartijen, maar die bieden eigenlijk ook geen serieus wenkend perspectief. Waardoor er veel verweesde kiezers zijn die snakken naar mensen die wél een goede analyse van onze tijd kunnen maken en ongeveer weten waar we naar op weg zijn.

Enter de zadenkoopman
Jan Rotmans kun je op een bepaalde manier neerzetten als een zadenkoopman. Die zijn zaad over een zaal - en de samenleving - uitstrooit. Alleen valt dat zaad niet bij iedereen op dezelfde aarde. Integendeel.
Zijn zaad is kort samengevat dat we in een tijd terecht zijn gekomen waarin de komende decennia (hij noemt het getal twee, dus twintig tot dertig jaar) heel veel gaat veranderen. Meer als in de hele 20e eeuw. In relatief korte tijd zal een compleet andere samenleving ontstaan. En dat gaat gepaard met veel mogelijkheden en kansen. Maar in dat disruptieve proces zullen ook velen het loodje leggen. Beroepen verdwijnen. Bedrijven, branches, organisaties en instellingen zullen - tenzij zij zich weten aan te passen - weggevaagd worden. Niet van de ene op de andere dag. Maar het gros van de bestaande 'instellingen' zal over pakweg twintig jaar heel iets anders doen als vandaag de dag.

Een deel van zijn zaad is ook dat het geen zin heeft je tegen deze tendens (dat alles zal gaan kantelen) te (blijven) verzetten. Integendeel. Iedereen die dat wil, graaft zijn (of haar) eigen graf. Adopt or perish. Pas je aan of je valt om. Het is geniepig zaad. Kruipzaad. Kan lang blijven liggen, maar uiteindelijk zal het overal ontkiemen en naarmate het groter wordt alle bestaande vegetatie wegvagen, overwoekeren.
Totdat, grappig en wijs dat Jan Rotmans dit deze avond meerdere keren memoreerde, er ander zaad zal komen. The cycle of life. Evolutie. Of hoe je ook wilt noemen. Niets ligt in onze samenleving voor eeuwig vast. Integendeel. Panta rhei. Alleen is het zaad dat nu overal aan het ontkiemen is erg geniepig. Waardoor we onze samenleving en tijd kunnen wegzetten als een kantelperiode.

Nog een aspect van dat zaad is dat het NIET het zaad van Jan Rotmans is. Hij is niet degene die de veranderingen entameert, weet hoe 'het' moet'. Nee Rotmans is eerder een slimme man die aanvoelt wat in de lucht hangt. Erg vooraan in de bekende golf zit (early adopter e.d.). Door veel lezen, studie en gewoon goed rondkijken weet hoe onze samenleving aan het veranderen is.

Het kiemproces
Indien u in de beeldspraak mee kunt (of wilt) gaan dat er geniepig zaad over de samenleving is uitgestrooid, dan is de vervolgvraag hoe dat zaad zal gaan ontkiemen. Tijdens het vragenuurtje en vooral in de borrel na afloop was de indruk dat de meeste bezoekers blij waren. Opgelucht. Dat er iemand langs was gekomen die op zijn manier verwoordde wat velen al aanvoelden. Dat er inderdaad iets nieuws aan het groeien is. Nog niet zo alom aanwezig en groot, maar de meeste bezoekers zien wel dat deze trend zal doorzetten. En dat ze op de goede weg zijn. Want - een andere indruk - in de zaal waren veel mensen die in hun omgeving aan het oefenen zijn. Voor die andere tijd. Maar - een andere indruk - in de zaal zaten ook mensen die sceptisch waren. 'Het' nog niet geloven. De analyse van Jan Rotmans niet delen. Denken (of weten) dat binnenkort  alles' weer normaal  zal worden. Business as usual. En dat de Jan Rotmans-sen van onze tijd binnenkort voor lege zalen zullen preken. Maar - andere bemerking - wellicht is dat hopen tegen beter weten in. En weten ze dat van binnen. Begint het zaad van de twijfel te knagen. Stel, dat die gekke prof uit Rotterdam gelijk heeft. Zijn 'verhaal' lijkt moeilijk weg te redeneren. Alle - nou ja, veel - signalen staan op rood. Als samenleving lopen we overal tegen muren op. Grondstoffen worden schaarser, energie duurder, we blazen té veel CO2 de lucht in, het klimaat is écht wel aan het veranderen, de bevolking neemt nog steeds toe, we worden steeds ouder, er komen heel veel disruptieve technieken op ons af enzovoorts. De tijd dat dit soort analyses en ideeën weggezet konden worden met de dooddoener "ik geloof dat het anders is" lijkt voorbij. Alhoewel. Nogmaals, ten overvloede, veel politici leven nog steeds in de 20e eeuw.

Hoe verder
De bibliotheken in Noord Oost Brabant zijn blij dat we samen met Udenaar de Toekomst Jan Rotmans naar Uden hebben kunnen halen. We hebben als bibliotheek deze lezing geafficheerd als het eerste kantelcollege in onze regio. En als het aan ons ligt komen er veel meer van dit soort bijeenkomsten. Niet omdat 'de bieb' weet hoe het moet. We zijn geen pastoors of wetenschappers, noch alwetend. Integendeel. Maar we hebben wel het gevoel dat we op een bepaalde manier aanvoelen welke onderwerpen in de lucht hangen. Waarover meer mensen geïnformeerd moeten worden, zichzelf zouden moeten willen informeren. Om vervolgens als burger een gefundeerd standpunt te kunnen innemen. En lezen helpt daarbij. Of naar een lezing gaan waar een interessant spreker aantreedt. De komende jaren zullen de bibliotheken in de regio Noord oost Brabant van alles organiseren om dit kantelproces te begeleiden. Alleen, maar als het aan ons ligt - en in de geest van Jan Rotmans en de tijdgeest - liever met anderen. Individuen, instellingen, bedrijven, (branche-)organisaties. Meldt u aan!

In maart en april treden drie interessante sprekers: Henk van Tuinen, Joke Hermsen en Pieter Lemmens. Wellicht niet zo bekend als Jan Rotmans, maar allen met een analyse van onze samenleving en een richting, visioen. Joke Hermsen, de filosoof, bepleit een nieuwe bevlogenheid.
En we staan in de startblokken om - wederom samen met anderen - een vijftal bijeenkomsten in 'onze' vijf gemeentes te organiseren waar lokale 'oefenaars' (voor een andere tijd) zich aan de gemeenschap kunnen presenteren. Eén datum is al bekend: zondag 25 mei 2014 rondom de bibliotheek Oss, aan de Raadhuislaan. Wilt u meedoen, meldt u aan!

Uit de coulissen: een levenshouding
Voordat Jan Rotmans aantrad moest er natuurlijk qua techniek en zo van alles geregeld worden. Tussen de bedrijven door maakte ik Jan Rotmans attent op een quote van Barack Obama. Die toen hij aantrad alles in zich had om een 'kantelaar' te worden. Door zijn Umwelt is daar amper iets van terecht van gekomen. Een té groot deel van het Amerikaanse publiek én politiek zit nog in de ontkenningsfase en gelooft dat het binnenkort weer 'normaal' zal worden. Toen Obama aantrad gaf hij tijdens zijn (eerste) inauguratie toespraak aan dat onze generatie als het ware een grote opdracht heeft gekregen. We hebben er niet om gevraagd. Maar toch hebben we er een op ons bord liggen. Een uitdaging. Groot. Het is aan ons - onze tijd, de nu levende mensen - om daaraan 'iets' te doen. In die toespraak roept hij ons allen (althans de Amerikaanse citizens) op om niet mokkend aan de kant te gaan staan. Maar eerder dat we met een open mind de uitdaging(en) te lijf te gaan. Jan Rotmans deed aan het eind van zijn presentatie een vergelijkbare oproep. Een attitude van waaruit iemand die 'het' snapt zou kunnen handelen. Maar hieronder de quote van Barack Obama:
Our challenges may be new. The instruments with which we meet them may be new. But those values upon which our success depends — hard work and honesty, courage and fair play, tolerance and curiosity, loyalty and patriotism — these things are old. These things are true. They have been the quiet force of progress throughout our history. What is demanded then is a return to these truths. What is required of us now is a new era of responsibility — a recognition, on the part of every American, that we have duties to ourselves, our nation, and the world, duties that we do not grudgingly accept but rather seize gladly, firm in the knowledge that there is nothing so satisfying to the spirit, so defining of our character, than giving our all to a difficult task. 
This is the price and the promise of citizenship. 
(klik hier voor een video-verslag - de quote begint bij 17:38)

Dirty mind

Iedereen die bij zaad aan iets anders denkt: a dirty mind is a joy for ever!
En tot slot, we wensen u veel plezier toe bij het Oefenen voor een andere tijd.

(woensdag 26 februari 2014)
Hans van Duijnhoven

woensdag 12 februari 2014

Met z'n allen Oefenen voor een andere tijd

Inleiding
Hoogleraar transitiekunde Jan Rotmans  staat op het standpunt dat er een nieuw tijdperk zit aan te komen. En dat we daarmee allemaal in onze eigen omgeving geconfronteerd zullen worden. De Duitse filosoof Peter Sloterdijk heeft het in zijn boek Je moet Je leven veranderen over de oefenende mens, die zich door de eeuwen heen steeds aan veranderende omstandigheden heeft weten aan te passen.  Niets nieuws onder de zon. De Engelse filosoof Alain de Botton zette begin 2013 in zijn Ten virtues for the modern age  de deugd/waarde veerkracht op nummer één. En eindigde met vertrouwen (dat het in the end goed komt).
Kortom:  Oefenen voor een andere tijd.

De bibliotheken in de regio Noord Oost Brabant ontwikkelen hiervoor een aantal initiatieven. En willen daartoe nadrukkelijk met anderen samenwerken. Met U, dus.

De bibliotheek biedt al veel langer een podium voor (landelijk) bekende en inspirerende  sprekers, maar in samenwerking met anderen is er nog veel meer mogelijk.

Ook wil de bibliotheek in de regio Noord Oost Brabant een podium zijn waar uiteenlopende mensen, bedrijven, instellingen en organisaties aan hun medeburgers laten zien hoe ze in hun omgeving aan het oefenen zijn.

De beoogde “Oefen-manifestaties” zijn:

Kantelcolleges
Door de onverwachte én goede samenwerking tussen bibliotheek en Udenaar de Toekomst zijn we er in geslaagd om een grote naam op dit (transitie)gebied naar de regio Noord Oost Brabant te halen. De bibliotheek wil de komende jaren vaker dit soort mensen uitnodigen om zich uit te spreken over aspecten van onze veranderende tijd. Over deze dynamiek werd en wordt veel geschreven. Komen mensen naar voren die ‘iets’ te melden hebben. Een complexe wereld met diverse meningen en standpunten. De bibliotheek wil dit soort  sprekers naar de regio Noord Oost Brabant halen. Niet om voor te schrijven maar om te stimuleren dat mensen zich over aspecten van onze kantelende samenleving kunnen informeren om daarover vervolgens zelf een gefundeerd standpunt te kunnen innemen.

Samen met anderen belangrijke sprekers naar deze regio halen
De bibliotheek nodigt langs deze weg individuen, (branche-)organisaties, bedrijven en instellingen uit om samen met de bibliotheek interessante sprekers naar onze regio te halen. Die in staat zijn over een bepaald aspect van ons ‘kantelen’ een goed verhaal te houden. Dat ook van belang kan zijn voor niet-ingewijden. Voorbeeld: een hoogleraar over alternatieve energie spreekt niet alleen leden van een energiecoöperatie (in oprichting) aan. Een filosoof over een ander geluks- en tijdsbesef, is voor iedereen bedoeld die zich realiseert dat er wellicht een ander besef van geluk en welbevinden zou moeten komen bovendrijven.


Vijf gemeentes en vijf bijeenkomsten, waar “oefenaars” vertellen over de praktijk

De bibliotheken in de regio Noord oost Brabant werken nauw samen. Ze zijn verantwoordelijk voor het bibliotheekwerk in de gemeentes Bernheze, Landerd, Oss, Uden en Veghel. Naast de kantelcolleges willen we in 2014 in elke gemeente een manifestatie organiseren waar lokale ‘oefenende’ mensen en partijen zich aan hun gemeenschap kunnen tonen. In maart gaan we actief op zoek naar partijen die hieraan mee willen werken. U kunt zich nu al aanmelden.

Drie “oefen”lezingen die binnenkort plaats vinden in de regio, georganiseerd door de Noord Oost Brabantse Bibliotheken:

Henk van Tuinen – Ons land kan menselijker
Deze econoom weet dat mensen geen rationele wezens zijn en van alle kanten bewerkt worden om ‘iets’ af te nemen. Hij doet voorstellen om Nederland menselijker te maken
Zondag 16 maart 2014 14.00-16.00 uur Groene Engel, Kruisstraat 15, Oss

Joke Hermsen – Tijd voor een nieuwe bevlogenheid
In haar nieuwe boek  Kairos : een nieuwe bevlogenheid keert deze filosofe zich tegen het ‘technocratische denken’ en houdt ze een pleidooi voor de nieuwe bevlogenheid van de homo empathicus, die ons doen & denken kan inspireren om een uitweg uit de economische en ecologische crisis te vinden.
Maandag 31 maart 2014 20.00-22.00 uur De Linck, Raadhuislaan 14, Oss

Pieter Lemmens - De kantelende homo-consumens
Hoe kan de huidige homo consumens - wiens krachteloze kracht feitelijk alleen nog uit koopkracht bestaat - zich opnieuw 'empoweren' en mentaal en geestelijk 'wapenen' voor de uitdagingen die op hem afkomen (en daar hoort natuurlijk ook een sociale dimensie bij).
Woensdag 16 april 2014 20.00-22.00 uur Bibliotheek Veghel, Markt 1, Veghel


Wilt u met ons meedenken?
Indien u op de hoogte wilt blijven van komende activiteiten, ideeën heeft voor interessante sprekers en/of mee wilt doen aan de gemeentelijke Oefen-manifestaties dan willen we u vriendelijk verzoeken zich hier aan te melden.


dinsdag 4 februari 2014

Saw the changing of his world

Op maandag 20 januari 2014 organiseerde het Brabants Dagblad in theater Markant in Uden een lezersbijeenkomst voor abonnees en andere geïnteresseerden. Hoofdredacteur Ton Rooms was aanwezig. De 'chef' van de edities Oss en Uden-Veghel, Hans van Alebeek; plus een man of twintig van de regio redactie. De foyer van Markant was goed gevuld. Circa honderdvijftig mensen. Terecht, want de krant heeft het moeilijk en veel mensen maken zich zorgen.  Rond half tien was de avond voorbij. Een geslaagde bijeenkomst. Laat de bitterballen maar komen.

Maarten van den Elzen
In de nazit liep ik de Udense stadsdichter Maarten van den Elzen tegen het lijf. Iemand die je moeilijk over het hoofd kunt zien. Hij is niet alleen erg groot, maar ook een man die graag een praatje maakt. En er altijd in slaagt om binnen twee zinnen terecht te komen bij gedichten en mensen (dichters!) die hij kent, gekend heeft. Waar hij 'iets' mee gedaan heeft. Of mee gaat doen. Een brok dynamiek, bij wie het moeilijk is een ander onderwerp aan te snijden.

Bob Dylan
Tussen twee bitterballen in gaf hij aan de laatste tijd veel geluisterd te hebben naar de laatste cd van Bob Dylan, Tempest. Hij was hevig ontdaan over het titelnummer. Terecht. Maar ik moest bekennen dat ik die cd en dat titelnummer alweer ietwat vergeten was. Niet omdat het slecht was. Integendeel. Nee gewoon omdat er altijd nieuwere cd's zijn die gedraaid en ontdekt moeten worden.

Blind Willie McTell
Tussen de stortvloed aan zinnen kon ik Maarten nog wel even wijzen op een ander nummer van Dylan dat ik de laatste weken weer had herontdekt. Een song die (ook) voorkomt op de vierde verzamelcd die Leo Blokhuis (ten onrechte weggezet als pop-professor, want alles 'gejat' van Arnold Rypens) voor Universal heeft samengesteld. Op 'Lost & Found' staat voor de eerste keer een track van Bob Dylan. Het zal wel een rechtenkwestie zijn dat Dylan pas op deze vierde singer-songwriter verzamelcd voorkomt.

Maar Leo heeft wel een goede smaak. Hij koos voor een nummer dat Dylan in 1983 opnam. Samen met gitarist Mark Knopfler. Een nummer dat niet terecht kwam op de cd Infidels. Maar pas jaren later op de zogenaamde restjes-platen The Bootleg series : volume 1-3. Het nummer heet Blind Willie McTell. Dylan op piano, Knopfler op gitaar en een vijftal coupletten. Bijna zes minuten lang. Onvoorstelbaar dat dit nummer zo lang op de planken bleef liggen. Vijf coupletten met telkens dezelfde slotzin over Blind Willie McTell.
Het laatste couplet gaat als volgt:

Well, God is in His heaven
And we all want what’s His
But power and greed and corruptible seed
Seem to be all that there is
I’m gazing out the window
Of the St. James Hotel
And I know no one can sing the blues
Like Blind Willie McTell

In 1983 had Dylan het al over onze tijd (but power and greed and coccruptible seed seem to be all that there is). En we all want was is His. Denk even aan die 85 aardbewoners die evenveel 'bezit' hebben als 3,5 miljard anderen (50%); of multinationals die amper belasting betalen. Hij verwijst in het laatste couplet naar een absoluut klassiek nummer: Saint James infirmary (luister eens naar de versie van Bobby 'Blue' Bland op zijn Two steps from the blues-album uit 1961). Hier is het gesticht verworden tot een hotel waar Blind Willie McTell zijn laatste dagen slijt.

Tempest
Maar terug naar Tempest en Maarten van den Elzen. Die terecht lovend over dit nummer is. Een lang nummer. Bijna veertien minuten. Vijfenveertig (45) coupletten zonder refrein. Wel komt hij enkele keren terug op een zeeman die ligt te slapen en droomt. Over het zinken van de Titanic. Een liedje dat overduidelijk over deze scheepramp gaat. 14/15 april 1912.

Dylan's Tempest kwam in september 2012 op de markt.
Alhoewel er ook schamper op deze cd en vooral dit nummer werd gereageerd ("te lang!") waren veel critici het toch wel met elkaar eens dat dit een van de beste Dylanplaten van de laatste jaren was. En dat de titelsong tot zijn beste songs behoort. Waarom? Het wordt niet met zo veel woorden gezegd maar Tempest is zo'n liedje dat ogenschijnlijk over een bekend feit gaat, maar impliciet verwijst Dylan naar iets anders. Iets abstracts. Weg van het zinken van een schip, zelfs als het om de Titanic gaat.

Tempest en Oefenen voor een andere tijd
In Tempest vertelt Dylan een verhaal (niet hét) over het zinken van een great ship. Overduidelijk de Titanic. Maar Dylan weet als geboren storyteller dat elke tekst (film, boek, gedicht) uiteindelijk 'slechts' een verhaal is. Objectiviteit bestaat niet. Het zijn altijd woorden (beelden) waarmee een kunstenaar (of een 'normaal' mens) iets probeert te vangen. Het is onmogelijk alle nuances van zelfs het kleinste 'ding' (gebeurtenis, voorwerp) in woorden te vangen. Dylan schetst dus in Tempest in grote lijnen wat er die aprilavond in 1912 ongeveer gebeurd is op die kalme zee, waar dat grote schip tegenaan voer. Hij vermengt het met 'dingen' die niet gebeurd zijn. Niemand kan het navertellen. Het zou wel én niet zo kunnen hebben plaatsgevonden.

Eén ding is wél zeker: hij zet verschillende mensen neer (sommige met naam en toenaam) die elk anders op het ontstane onheil reageren. Boosheid, angst, berusting, opoffering. Positieve en negatieve reacties. In snel tempo komen er velen voorbij. Terwijl de muziek maar doorgaat. Een Engelse wals waarop je kúnt blijven dansen. Totdat het schip met band en al naar de underground zinkt.

Voilá. De Titanic is op een bepaalde manier, op een ander niveau een metafoor voor een wereld die plotsklaps te maken krijgt met een groot onheil. En mensen stuiven alle kanten op.
Waarom? Omdat hun o zo vertrouwde oude wereld verandert. Sterker: wegvalt. Zal verdwijnen.

Saw the changing of his world
De cruciale zin in Tempest zit net iets over de helft (8:10, vers 29) waar hij een bijzonder man de regel Saw the changing of his world laat uitspreken. En hij zingt deze regels ook anders. Zet nadrukkelijk een andere zangstem op.

Davey the brothel-keeper
Came out, dismissed his girls
Saw the water getting deeper
Saw the changing of his world

Als zelfs de meneer van het hoerenkot tot de conclusie komt dat er niets meer te redden valt, en zijn meisjes laat gaan. Dan is er écht iets aan de hand. Is de werkelijkheid écht gekanteld. Is er een nieuwe samenleving ontstaan. Niet omdat hij dat zo leuk vond of wilde, maar hij is als eenvoudige jongen bereid om de nieuw ontstane situatie te accepteren en er het beste van te maken.

Alle mensen die op dat schip rondliepen, in die vervelende nacht waarin alles anders werd vertonen karaktertrekken van ons allen. In onze tijd waarin 'onze Titanic' ook tegen een soort ijsberg is opgevaren. We maken zwaar water en alle aard-passagiers stuiven alle kanten op. En er zit een moment aan te komen dat ergens iemand opstaat, van wie je het niet zou verwachten (in ieder geval niet van de 'toplui') dat onze wereld echt veranderd is. En een nieuwe Bob Dylan zou dan - veel later - daarover in een liedje de zin Saw the changing of his world kunnen opnemen. Of niet. Als we als mensheid dezelfde weg gaan als de mensen op de Titanic. Een wereld vol overmoed. Een onzinkbaar schip. Niemand kon het zich voorstellen. Om met Nassim Nicholas Taleb te spreken: maar er komt altijd een zwarte zwaan aanzwemmen die niemand daar op dat tijdstip had verwacht.

Tempest
Het liedje over de Titanic heet natuurlijk niet voor niets Tempest. Storm. Alhoewel het niet zo voor de hand ligt: de Titanic verging niet in een storm. Verre van. Het was een kalme zee, maar ze voer gewoon op een ijsberg. Iets wat je als mens(heid) kunt zien, maar je moet er wel moeite voor doen. Slechts het topje steekt immers boven water uit. Ons topje van onze ijsberg steekt al jaren boven water uit, maar velen willen het niet zien. Dus varen we vrolijk verder. En redeneren weg dat er onder water een groot probleem ligt. Blijft liggen. Dat niet weg gaat door het weg te praten, rationaliseren. Nee, we zullen er op zekere dag écht tegenaan varen, tenzij we ons aanpassen. De koers verleggen. Daarover gaat Tempest ook. En dan is het beeld van een storm die er aan zit te komen perfect.

Een andere storm
Elke generatie denkt in bijzondere tijden te leven. "Wat ons nu overkomt! Zoveel veranderingen! Het tempo waarin!" Enzovoorts. De Rotterdamse hoogleraar transitiekunde Jan Rotmans staat op het standpunt dat onze tijd wél een bijzondere is. Vergeleken met die van onze ouders en grootouders. In zijn ogen zitten we in een verandering van tijdperk. De laatste keer dat zoiets gebeurde was anderhalve eeuw geleden. De tijd waarin de Industriële Revolutie echt op stoom kwam en het dagelijks leven van de toenmalige bevolking helemaal overhoop haalde. De tijd zal leren of we over pakweg twintig jaar in een heel ander (economisch) model zullen leven. En wat dat betekent voor ons dagelijks leven. Er zijn voldoende signalen die er op wijzen dat dit inderdaad het geval is. Oefenen voor een andere tijd heeft daar natuurlijk alles mee te maken.

Maar, de sinking of the Titanic is natuurlijk een gebeurtenis geweest (en nóg steeds) die impact heeft gemaakt op de mens. Maar als je het nuchter bekijkt stelt het niet veel voor. Zestien honderd doden. En later kwamen er nieuwe Titanics; die zelden zonken. Bob Dylan heeft tien jaar voor Tempest een ander (lang) liedje gemaakt over een veel grotere ramp. Een ramp die op een bepaalde manier een soort tegenhanger is van Tempest. Omdat de kleine mensen die hij daar neerzet anders in het leven stonden.

De Amerikaanse Burgeroorlog
De Amerikaanse mogul Ted Turner wilde in het begin van deze eeuw een aantal films maken over deze grote oorlog. Die nog steeds doorwerkt in de ziel van de Verenigde Staten. Voor Gods and Generals vroeg hij Bob Dylan een nummer te schrijven. Dat liedje kwam uiteindelijk aan het eind van die lange film terecht. Tijdens de aftiteling. Enkele coupletten, want een gemiddelde aftiteling duurt geen acht minuten. En zo lang was dat liedje.

'Cross the Green mountain
Opgenomen op één dag: 23 juli 2002. Nooit officieel uitgebracht. Wel opgenomen op deel acht van The Bootleg series. Met de prachtige overkoepelende titel: Tell tale signs. Een zinnetje dat nergens zo in zijn songs voorkomt. Maar wél verwijst naar het slotakkoord van 'Cross the Green mountain.

In de film staat een generaal centraal. Een man die dat in de loop van de film wordt. Carrière maakt. Ondanks zijn strengheid geliefd is bij zijn manschappen. Wrang dat hij aan het eind sterft. Omgekomen door friendly fire. Deze Stonewall Jackson staat aan de verkeerde kant (van de geschiedenis). Strijdt voor het Zuiden. Tegen de noorderlingen die niet willen dat de confederates zich van de (nog kleine) Verenigde Staten afscheiden. De aanleiding was (trouwens) niet alleen het slavernij-gedoe.

Een mars
Evenals Tempest is 'Cross the Green mountain 'streng' opgebouwd. Het is hier geen wals maar meer een soort mars waarop een dode naar zijn graf wordt gedragen. Geen refrein. En hier komen geen individuele burgers naar voren. Hij stipt wat manschappen aan en verwijst zonder de naam te noemen naar de kapitein en latere generaal Stonewall Jackson. In het hele nummer zit slechts één moment dat de slaggitarist een accent mag zetten. Als de fatale kogel inslaat.

Swept through the land
In het eerste couplet schetst hij de uitgangssituatie waarin men terecht is gekomen:

I dreamt a monsterous dream, Something came up Out of the sea
Swept through the land of The rich and the free

Dylan refereert natuurlijk aan het feit dat Amerikanen zichzelf graag neerzetten en zien als the land of the rich and the free. Maar aan de vooravond van de Amerikaanse Burgeroorlog was dat natuurlijk (net als nu) holle retoriek. Er liepen toen veel slaven rond. En vrouwen hadden niets te zeggen.
In elke tijd komt er wel 'een monster uit de zee' naar boven. Een groot onheil. Bedreiging. Uitdaging. En het is aan elke tijd en mensen die dan leven om er iets aan, mee of tegen te doen. In de jaren zestig van de negentiende eeuw moesten burgers in wat toen de Verenigde Staten was positie kiezen. En die keuze was niet vrijblijvend. Als man moest je het leger in. Vechten voor de 'goede zaak'. Met het risico dat je het niet zou overleven.
In de film Gods and Generals wordt vooral ingegaan op Stonewall Jackson en enkele andere historische figuren die aan de kant van het Zuiden of het Noorden (unionists) stelling namen. Handelden vanuit hun geweten. Allen eervolle mannen. Burgers. Die elk van hen geloofden in de juistheid van hun keuze.

Music that comes from a far better land
Mannen aan beide kant van de oorlogslijn streden voor een right cause. In de 21e eeuw is het gemakkelijk om de Zuiderlingen weg te zetten als stommelingen die een verkeerd systeem wilden handhaven. Maar Dylan velt daarover geen oordeel. En feitelijk gebeurt het ook niet in de film. Beide partijen zijn slachtoffer en om oude woorden te gebruiken: ze worden neergezet als 'nobele' mensen. Rechtschapen. Recht door zee. In het vijfde couplet verwoord hij dat beide partijen vochten voor een ideaal, een betere wereld.


The world is old, The world is great
Lessons of life Can't be learned in a day
I watch and I wait And I listen while I stand
To the music that comes from a far better land

Jezelf wegcijferen voor een groot ideaal, iets dat groter is dan je eigen leven, waarvoor je als het moet je leven wilt geven. Dylan omschrijft het prachtig als "music that comes from a far better land".
Wat een verschil met onze tijd waarin een minister-president weigert zich over een ('muzikale') stip op de horizon uit te spreken.

Geen heiligen
Alhoewel Dylan alle mensen die in de film, die tijd en in dit liedje ten oorlog trekken neerzet als burgers - die voor een hoog ideaal ten strijde trokken - laat hij her en der doorschemeren dat ook hen niets menselijks vreemd was. In het achtste couplet:
The bells of evening have rung
there's blasphemy on the end of the tongue

Er wordt gevloekt. Aan de vooravond van de grote slag. Godslasterlijke woorden.

Maar veel meer woorden wijdt Dylan aan de instelling van waaruit deze mensen handelden. Burgers die in het volle besef dat ze zouden kunnen sneuvelen tóch ten strijde trokken. Zich bewust van hún taak. In hun tijd, samenleving. Er zit niets anders op. Neem op een bepaald moment een standpunt in, en aanvaard de daaruit volgende consequenties. Het is niet 'leuk', maar het moet. God zegene de greep!

Pride will vanish And glory will rot
But virtue lives and cannot be forgot

Let them say that I walked in fair nature's light
And that I was loyal to truth and to right

Serve God and meet your full Look upward beyond
Beyond the darkness that masks the surprises of dawn
In the deep green grasses and the blood stained woods
They never dreamed of surrendering They fell where they stood

Een nieuwe president
'Cross the Green mountain werd in oktober 2008 uitgebracht. Midden in de campagne die zou leiden tot de verkiezing van Barack Obama tot de 44e president van de Verenigde Staten. Die twee feiten hebben niets met elkaar te maken. Maar drie maanden nadat Tell tale signs en 'Cross the Green mountain waren uitgekomen kwam Barack Obama terug op de boodschap die in de film en vooral dit 'liedje' liggen opgesloten.
Op dinsdag 20 januari 2009 werd Obama ingezworen en in zijn toespraak refereerde hij aan aloude waarden. Die hij (natuurlijk, en zwaar overdreven) neerzette als Amerikaanse waarden. Maar door juist deze woorden te gebruiken kon de toehoorder begrijpen dat Amerika (en de wereld) op een kantelpunt stonden. Ruim een jaar na het bijna in elkaar storten van het bancaire en financiële systeem en aan de vooravond van een (lange) economische crisis. Terwijl er - verborgen voor het oog van veel landgenoten - grote problemen op ons (de mensheid) liggen te wachten. Op dat moment sprak hij de volgende zinnen uit:
Our challenges may be new. The instruments with which we meet them may be new. But those values upon which our success depends — hard work and honesty, courage and fair play, tolerance and curiosity, loyalty and patriotism — these things are old. These things are true. They have been the quiet force of progress throughout our history. What is demanded then is a return to these truths. What is required of us now is a new era of responsibility — a recognition, on the part of every American, that we have duties to ourselves, our nation, and the world, duties that we do not grudgingly accept but rather seize gladly, firm in the knowledge that there is nothing so satisfying to the spirit, so defining of our character, than giving our all to a difficult task. 
This is the price and the promise of citizenship.  (klik hier voor een video-verslag - de quote begint bij 17:38)
That we do not grudgingly accept
Ruim vijf jaar later kun je als redelijke buitenstaander alleen maar constateren dat van die prachtige woorden weinig terecht is gekomen. Maar het blijven prachtige zinnen. Waaruit een mentaliteit spreekt die node gemist wordt. Burgers die handelen vanuit deugden en waarden die we hard nodig hebben in de moeilijke jaren die voor ons liggen. Een periode waarin - om in de geest van Jan Rotmans te spreken - veel gaat kantelen. O zo vertrouwde zaken zullen veranderen. Een periode vol onzekerheid, tegenslag; maar aan de andere kant ook een periode waarin mooie 'dingen' zouden kunnen gaan opbloeien. Obama wenst ons allen de geesteshouding toe om er niet met knarsende tanden aan te beginnen. Nee, wees blij dat je deel uitmaakt van een generatie die zich voor zo'n taak, uitdaging ziet gesteld. Niets geeft meer voldoening als succesvol terugkijken op een moeilijke klus. Je hebt 't toch maar gedaan, gefikst.

The times they are a-changin'
In oktober 1963 nam Dylan nummers op voor zijn derde album. De titeltrack is uitgegroeid tot een classic. En de regel the times they are a-changin' is miljoenen keren gebruikt. Misbruikt.
Desondanks staan de belangrijkste regels uit dit liedje - ruim vijftig jaar later - nog steeds als een huis. En het vergt niet veel moeite om die te koppelen aan ons Oefenen voor een andere tijd. Ons kantelen. 

The order is rapidly fadin'
And the first one now
Will later be last
For the times they are a-changin'”

(dinsdag 4 februari 2014)
Hans van Duijnhoven